ابو القاسم سلطانى
159
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
ابن ماسويه گويد كه دانه آن در درد خاصره ، نقرس و غشى سودمند و خارجكننده اقسام كرم از جمله كرم كدو مىباشد و طبرى آن را قاعدهآور دانسته و رازى گفته است كه دانه آن عصب و اعضائى را كه در اثر ضربه كار آنها مختل شده باشد نرم مىكند و غافقى آن را در انسداد كبد و طحال موثر دانسته و آن را پاككننده سينه و ريه از خلط دانسته است 2 * . حب المحلب در قولنج موثر و سنگ كليه را خرد مىكند و ماليدن جوشانده آن لكههاى سياه صورت را از بين مىبرد 3 * . اخوينى آن را براى درمان استسقا به صورت يك تركيب داروئى تجويز نموده است 4 * . به پارسى آن را پيوند مريم خوانند و مدر بود 5 * و آن مقوى حواس و عصب و در طپش قلب ، تنگ نفس ، تنگ نفس ارتوپنه ، چكهچكه آمدن ادرار ، اسهال خونى ، موثر و تسكيندهنده دردهاى باطنى مانند درد كبد ، طحال ، گرده ، پشت و درد پهلو مىباشد همچنين ضماد آن در درد نقرس و دردهاى سرد سودمند مىباشد و آن باعث فربه شدن و تقويت باه مىگردد . براى جلوگيرى از زيان آن به احشاء گرم آن را همراه با روغن بنفشه و عصاره ريواس مصرف مىكنند . مقدار خوراك آن 10 تا 20 گرم مىباشد . چوب و برگ گياه نيز مقوى بدن و دفعكننده بوى بد آن و گريزاننده حشرات است و دود پوست آن پشه را دور مىكند . خوردن و ماليدن جوشانده آن با سداب ، مصطكى و قسط در روغن زيتون در فالج ، لقوه ، رعشه ، كزاز ، درد اعضاء ، نقرس ، ورم ، شكستگى اعضاء و ضربهخوردگى موثر مىباشد 6 * . قسمت قابل مصرف : دانه ، چوب ، برگ و ميوه مىباشد . تركيبات شيميائى : قسمتهاى مختلف گياه داراى كومارين ، ساليسيليك اسيد ، آميگدالين و مغز هسته يا دانه آن محتوى گلوكزيد مولد اسيد سيانيدريك مىباشد . موارد مصرف : از ميوه تخمير شده نوعى كيرش به دست مىآورند كه براى تهيه ليكور مصرف مىشود . از مغز هسته نيز بهعنوان مقوى اعصاب استفاده مىشود كه بايد با كمال احتياط مصرف شود چه داراى كلوكزيد محتوى اسيد سيانيدريك مىباشد . چوب درخت معطر مىباشد كه مربوط به وجود كومارين مىباشد . ( 1 * ) - ختلان ولايتى بود از بدخشان در ماوراء النهر نزديك سمرقند . . . ( فرهنگ دكتر معين ) ( 2 * ) - تت جامع مفردات ابن بيطار ج 4 ص 141 ( 3 * ) - تلخيص از الابنيه 325